fbpx

Muziek, geheimschrift?!

Laatst gaf ik les op een basisschool. Een jongetje vroeg hoe muzikanten weten wat ze moeten spelen als ze allemaal van die bolletjes op papier zien. Ik zei: 'het is een soort geheimschrift, wat alleen muzikanten leren en kennen'. En dat klopt eigenlijk wel natuurlijk. Muziek is daarmee een wereldtaal die muzikanten overal ter wereld spreken.

Zoals sommigen van jullie wellicht wel weten, publiceer ik op mijn social media kanalen iedere zondag een muzikale puzzel: een woordzoeker, een kruiswoordraadsel, een cryptogram, of een aantal anagrammen. Maar wisten jullie dat er in muziek zelf soms ook woorden verstopt zitten? Zo wordt muziek écht geheimschrift! Je leest er meer over in dit blog-artikel!

Een muzikaal cryptogram
Een muzikaal cryptogram is een reeks muzieknoten die verwijst naar een tekst in letters. Meestal door een soort logische relatie tussen notennamen en letters.
De meest voorkomende en meest bekende voorbeelden zijn van componisten die hun eigen naam of namen van hun vrienden als thema of motief gebruikten in hun composities.
Zeldzamer is het gebruik van notenschrift om gecodeerde berichten door te geven, om bijvoorbeeld spionage te voorkomen. 

Het ontstaan

Tot aan de Barok kwamen dit soort muzikale geheimen in composities niet of nauwelijks voor. De eerste muzikale cryptogrammen zien we bij Josquin de Prez in zijn Missa Hercules Dux Ferrarie. De tijdgenoten van de Prez; Adriaan Willaert en Constanzo Festa volgden zijn voorbeeld.  

Verdere ontwikkeling

Omdat notennamen alleen betrekking hebben op de letters A t/m G, worstelde men met het probleem hoe de rest van het alfabet versleuteld moest worden. Historisch gezien zijn er twee oplossingen, die we voor het gemak de 'Duitse' en de 'Franse' worden genoemd.

In de Duitse methode werd de Bes uitgeroepen tot B, en de B werd een H.
De meest voorkomende muzikale cryptogram is misschien wel het BACH-motief.
Andere notennamen werden verkregen door te luisteren hoe je de letter uitspreekt. Bijvoorbeeld de noot es werd de letter S.
Componisten die een minder gemakkelijke naam hadden voor dit systeem, lieten de niet-muzikale letters uit hun naam weg. Je ziet dat bijvoorbeeld bij Brahms (Bes, A, B, Es)

De Franse methode ontstond laat in de 19e eeuw en lijkt eigenlijk meer op een normale codering. Deze methode werd ingevoerd door Jules Ecorcheville, redacteur van het. tijdschrift SIM.
De methode houdt in dat de noten A tot en met G voor de noten A tot en met G staan en daarna begint de telling opnieuw. Dus H klinkt als A en I klinkt als B. Omdat 1 noot op deze manier meerdere letters kan symboliseren, is het ontcijferen van deze cryptogrammen wel een grotere opgave!

Wat kun jij hiermee?

Je kunt natuurlijk denken: ja leuk, maar wat moet ik hiermee?
Je moet er helemaal niks mee, maar misschien is het wel leuk om te kijken of er codes zijn verwerkt in stukken die jij speelt?!
Of misschien kun je zelf een solowerkje schrijven voor jouw instrument met daarin een codewoord? Of misschien wel de naam van je (geheime) grote liefde?! 
Hoe ziet jouw naam er eigenlijk uit in muzieknoten?

Ik hoop dat ik met dit artikel jouw creativiteit een beetje heb aangewakkerd! 
Laat je het me weten als je ermee aan de slag bent gegaan? Ik ben erg benieuwd!

Inspiratie!

Hoe...
komt een idee ooit tot stand?
kan zo'n gedachte ontstaan?
Waar komt dat helder ogenblik
dat inzicht toch vandaan?


Misschien ken je deze tekst, uit het lied 'Inspiratie' van Mathilde Santing. 
Het is precies die tekst die me de afgelopen weken door mijn hoofd spookt...

Ik moet eerlijk zeggen: componeren heb ik sinds het voorjaar van 2020 niet meer gedaan. Ik had toen een 'opdracht' om te componeren voor het senioren orkest van Amor Musae.
Een mars ten tijde van Corona. Het was een geslaagd project, maar ik voelde na het afronden ervan totaal niet de behoefte om met iets nieuws aan de slag te gaan.

En nu, deze zomer, nu alles wat rustiger is.. Nu kwam er een compositiewedstrijd op mijn pad, eentje met internationale allure. (Ik zal jullie later meer vertellen over het hoe en wat, op dit moment doet dat niet ter zake)

Ik was enthousiast, wilde er graag mee aan de slag, maar het idee moest nog een beetje rijpen. Geen probleem, want de deadline ligt pas eind van dit kalenderjaar. Ik besloot om mezelf echt totaal geen druk op te leggen: lukt het  dan lukt het, en wordt het niks, dan wordt het gewoon niks. Geen man overboord.

En dan blijkt dus echt dat inspiratie komt als je rust in je hoofd hebt, en als je open staat voor nieuwe dingen... In de vakantie dus!

En zo is het gekomen dat ik inmiddels al een behoorlijk deel van mijn compositie op papier heb staan!

Inspirerend?!


Muzikale uitdagingen in Corona-tijd

Ik zat afgelopen weekend vol ongeloof en afschuw naar de beelden te kijken van protesten en rellen in Eindhoven, Amsterdam en andere plaatsen. Natuurlijk, je kunt het niet eens zijn met de gang van zaken, en dan mag je dat laten weten. Maar je gaat niet andermans spullen slopen of mensen van hulpdiensten aanvallen!

En ja, ik vind het ook vervelend al die Corona-regels, maar hoe meer je toch met grote groepen bij mekaar komt, hoe langer we met die ellende zitten, denk ik dan met mijn boerenverstand.

Wat bezielt die mensen? Verveling? Balorigheid? Hebben ze geen opvoeding gehad, maar alleen voeding? Ach weet je… Ik kan dat niet veranderen. Wat ik wel kan doen is proberen jullie, mijn volgers, en ook mezelf muzikaal te blijven prikkelen in Corona-tijd. Want zo blijven we lekker bezig met muziek, en muziek leidt af en geeft positieve energie. En dat kunnen we wel gebruiken.

Daarom dus nu een aantal verrassende muzikale uitdagingen voor deze Corona-tijd.

1. Maak je eigen variant van een song of een solostuk wat jij mooi vind

2. Schrijf je eigen solo-stuk! Je vindt hier een Youtube-video van mij over het maken van je eigen dodecafonie.

3. Ga aan de slag met bv Garageband om een eigen blues te componeren! Ook hierover heb ik een video voor je gemaakt.

4. Mis je het samenspelen? Zoek iemand waarmee je (op afstand) kunt samenspelen, dit is hét moment om eens verrassende combinaties te maken!

5. Je kunt ook aan de slag gaan met multi-track opnames, bv met de app Acapella!

6. Verdiep je eens in de historie van je instrument, zoek alles op wat erover te vinden is.

7. Je kunt je natuurlijk ook verdiepen in een bepaalde componist of een bepaald genre om daarover alles te weten te komen.

Last but not least: neem muziekles of volg een leuke workshop! Veel docenten (waaronder ikzelf) verzorgen ook online lessen en workshops.

Juist nu is dat superleuk om te doen. Ik heb bijvoorbeeld workshops in ademhaling, improviseren, componeren, podiumangst overwinnen. Wil jij iets anders? Neem dan gerust contact met me op. Samen komen we er wel aan uit!

Meer weten? Kijk dan eens hier!

Hoe heeft de componist het bedoeld?

Tja, dat is een vraag waar je als musicus, en zeker als dirigent regelmatig mee wordt geconfronteerd.
Veel dirigenten nodigen componisten van werken die op de lessenaar liggen uit om hun werk uit te leggen aan dirigent en orkest. Ik heb zelf een aantal van dat soort sessies meegemaakt en dat is reuze boeiend!

Maar vaak blijven we toch zitten met die ene vraag: hoe heeft de componist het bedoeld? En toch zeker als het gaat om werken van componisten die al lang niet meer leven..

Je kunt het hen niet meer vragen.. En nu hoor ik jullie denken: ja maar Judith, je kunt dat toch gewoon beluisteren op Youtube, of Spotify of op een cd'tje desnoods?

Maar die vlieger gaat niet helemaal, ik denk zelfs helemaal niet op! Want de opnames die je kunt beluisteren zijn nog redelijk recent, op moderne instrumenten etc, dus of dat dan precies is wat de componist heeft bedoeld? Ik vraag het me af hoor..

Je kunt je verdiepen in de tijdsgeest van de componist, dat zal je helpen om het allemaal wat beter te plaatsen, maar of we ooit zullen weten hoe de componist het precies bedoeld heeft? Ik denk het niet, maar misschien is dat ook juist wel tof! Zo blijft de muziek iets magisch hebben.. En wij als musici, dirigenten en muzikanten? Wij kunnen alleen maar ons best doen om de muziek levend te houden en recht te doen!

Composities en arrangementen van mijn hand op Sonolize

Een aantal weken geleden zag ik op social media een artikel over het platform 'Sonolize'.
Sommigen van jullie hebben er misschien ook over gelezen, voor de anderen zal ik uitleggen wat het inhoudt.

Sonolize is een website waar componisten hun composities en arrangementen kunnen verkopen (uiteraard krijgen de platformbouwers ook een deel van de verkoop), en muzikanten of orkesten kunnen er muziekstukken kopen...

Het trok mijn aandacht en het kreeg een plekje 'in mijn achterhoofd' voor een wat rustiger moment.
Afgelopen week was er zo'n rustiger moment en ben ik er eens goed voor gaan zitten. Composities en arrangementen verkopen is vaak lastig: uitgevers, auteursrecht etc... Ik componeer en arrangeer best regelmatig wat dingen, maar echt uitgeven dat kwam er eigenlijk niet van. Via Sonolize kan dat nu wel en eigenlijk betrekkelijk eenvoudig..

Ik heb me dus ingeschreven en gelijk een drietal composities geüpload voor verkoop. Natuurlijk zal die collectie binnenkort worden aangevuld!

Dezelfde dag al ontving ik een enthousiaste mail van de Sonolize terug: dat ze het fijn vonden dat ik de weg naar hun platform had gevonden én dat ze blij waren dat ik daarmee de allereerste vrouwelijke componist op hun platform was! Superleuk dus!

Nieuwsgierig geworden? Neem vooral eens een kijkje!