fbpx

Muziek en oorlog

Met het conflict in de Oekraïne op mijn netvlies, heb ik me de afgelopen dagen verdiept in muziek in oorlogstijd. Ik kwam uit bij The War Composers, componisten uit de eerste wereldoorlog... 

Componisten als soldaat, als chauffeur, als verzorger of vrijwilliger. Er waren er veel van gedurende de Eerste Wereldoorlog. Sommigen konden haast niet wachten om zich aan te melden. Er waren er die sneuvelden, er waren er die verminkt of ziek terugkwamen en toch nog stierven. Er waren er die hun verschrikkelijke ervaringen later in hun muziek verstopten. En zij die (noodgedwongen) thuis bleven, componeerden met patriottisch vuur, gebruikten de balken en noten als wapens en kogels om hun wapenbroeders aan te sporen.

Het zijn misschien niet allemaal meesterwerken, maar de Eerste Wereldoorlog heeft zijn heftige sporen ook in de muziekgeschiedenis getrokken.

Klassieke muziek en oorlog. Een muziekliefhebber denkt dan waarschijnlijk als eerste aan het 'War Requiem' van de overtuigde pacifist Benjamin Britten. Een grootse, inkervende compositie waarin de oorlog zelf ten grave wordt gedragen. Althans, dat was de bedoeling van de componist. De beladen wereldpremière van deze bijzondere dodenmis vond in 1962 plaats, ten tijde van de Koude Oorlog. Vanwege dat gegeven kon de Russische zangeres Galina Visjnevskaja, voor wie Britten de sopraanpartij bedoeld en geschreven had, niet aanwezig zijn bij die eerste uitvoering in Coventry. De Sovjetautoriteiten weigerden haar een visum te geven. Wrang was dat wel. Een muzikale aanklacht tegen de oorlog, die niet naar behoren kan worden uitgevoerd als gevolg van een andere oorlog, ook al brak die dan nooit echt uit.

Wilfred Owen
Brittens 'War Requiem' roept natuurlijk de sterkste associaties op met de Tweede Wereldoorlog. Het stuk werd immers geschreven voor de heropening van de kathedraal van Coventry, die na de verwoesting in 1940 door Duitse bommen herbouwd was. Maar vanwege de specifieke teksten die Britten in zijn compositie gebruikte, ademt het 'War Requiem' eigenlijk veel meer de geest van de Eerste Wereldoorlog.

Naast de aloude Latijnse woorden van de dodenmis, de Missa pro defunctis, incorporeerde Britten namelijk gedichten van Wilfred Owen in het stuk. Soldaatdichter Owen sneuvelde in 1918 een week voor het einde van de Eerste Wereldoorlog bij de oversteek van het Sambre-Oise kanaal in Noord-Frankrijk. Zijn ooggetuige-gedichten verhalen van de gruwelen van de oorlog, van het ware, lelijke gezicht van de loopgraven, de kou, de modder, de verminkten en van de vele doden.

Zodoende herbergt het 'War Requiem' eigenlijk drie oorlogen in zich: twee echte, en een virtuele. De gedichten van Owen vertegenwoordigen de Eerste Wereldoorlog, de wereldpremière in de eens verwoeste kathedraal markeert de Tweede Wereldoorlog, en door de weigering van de Sovjet-Unie om sopraan Visjnevskaja met 'onze gezworen vijanden' te laten optreden, komt in de geschiedenis van het 'War Requiem' dus ook de Koude Oorlog om de hoek kijken.

Britten (1913-1976) was te jong om de Great War bewust te hebben meegemaakt, maar hij gebruikte Owens afschrikwekkende oorlog om zijn eigen afschuw te verkondigen. Een afschuw die verder ging dan het pure veroordelen van oorlogsgeweld zelf, omdat Britten door de combinatie van liturgische teksten en de gedichten van Owen commentaar gaf op de dodenmis, en daarmee op de kerk zelf. Een kerk die kritiekloos achter een Britse regering stond die een hele generatie jonge mannen haar dood tegemoet liet marcheren.

Motto
Al direct in het begin van zijn compositie laat Britten klokken klinken. Vlak daarna zingt de tenor: 'What passing-bells for these who die as cattle' (Welke doodsklokken klinken er voor hen die als vee sterven). En die tekst zet Britten cynisch en navrant af tegen de aloude dodenmiswoorden: 'At te omnis caro veniet' (Alle vlees zal voor U komen).

Kunst moest niet alleen puur esthetisch zijn volgens Britten, maar ook iets te betekenen hebben. Als motto voor zijn compositie gebruikte hij deze woorden van Owen:

My subject is War, and the pity of War,
The Poetry is in the pity.....
All a poet can do today is warn.

Het moge duidelijk zijn dat Britten zichzelf als een van die waarschuwende dichters zag.

Wat Britten als vurig pacifist echter niet kon of wilde - soldaat worden en ten strijde trekken - dat deden vele andere componisten vóór hem wel. Het wemelt in de legers van de Eerste Wereldoorlog van componerende soldaten, luitenanten en korporaals. Aan beide kanten van de fronten. Het patriottisch vuur brandde zo in hen dat ze stonden te trappelen om iets voor hun land te kunnen betekenen.

Zoals Gustav Holst bijvoorbeeld, die faam verwierf met zijn orkestrale suite 'The Planets', gecomponeerd in het eerste oorlogsjaar 1914. Het eerste deel van die suite heet 'Mars, Bringer of War' waarin Holst de brute realiteit van oorlogsvoering heeft vastgelegd in een rammend en rammelend vijfdelig ritme. Een geweldig en gewelddadig ostinato waarin de noten met de ritmische precisie van een mitrailleur afgevuurd worden.

Holst was veertig jaar oud toen de oorlog uitbrak en werd afgekeurd voor de actieve dienst. Daarover was hij zeer gefrustreerd, temeer daar veel leden van zijn familie wél hun steentje bijdroegen. Op het schutblad van de partituur van 'The Planets' staat voor de laatste keer zijn echte naam: Gustav von Holst. Uit afkeer van de Duitsers liet hij het 'von' voorgoed uit zijn naam verwijderen.

In de laatste maanden van de oorlog kon Holst uiteindelijk toch aan de slag als vrijwilliger bij de Britse troepen in Europa die daar op demobilisatie wachtten. Hij werd gestationeerd in het Macedonische Salonika. Toen hij terugkeerde naar Groot-Brittannië schreef hij zijn 'Ode to Death' een koorwerk waarin gezongen wordt over de verspilde moeite van het oorlogvoeren.

Een verre echo
Holst keerde tenminste terug, net als Ralph Vaughan Williams, die zijn ervaringen verwerkte in zijn Derde symfonie, een elegie voor zijn omgekomen kameraden. Vaughan Williams was al 42 jaar oud toen hij zich in augustus 1914 aanmeldde. Hij werd als ordonnans gestationeerd in Écoivres waar hij op de ambulance werkte. Zijn symfonie gaf hij de bijnaam 'Pastorale' en lang dacht men dat Vaughan Williams het Britse landschap geschilderd had. Hijzelf verklaarde later dat het om oorlogsmuziek ging en dat de landschappen die van Noord-Frankrijk waren.

In het tweede deel van de symfonie blaast een trompet een wonderbaarlijke cadens. Het is een herinnering aan een bugelspeler die zich ooit vergiste en in plaats van een octaaf een septiem speelde. En in het laatste deel zingt een sopraan buiten de concertzaal een woordloze melodie die als een verre echo over de vlakten dwaalt, een elegie voor hen die in de loopgraven achterbleven.

Terugkerend soldaat Arthur Bliss droeg zijn koorsymfonie 'Morning Heroes' op aan zijn gesneuvelde broer. George Butterworth stierf op 31-jarige leeftijd tijdens de Slag aan de Somme, Cecil Coles sneuvelde in 1918 op 29-jarige leeftijd en Ivor Gurney overleefde dan wel het slagveld, maar stierf later aan de gevolgen van tuberculose, opgelopen in de loopgraven.

Waarom zijn die componisten, The War Composers, minder populair dan The War Poets? De BBC heeft dit herdenkingsjaar een antwoord op die vraag proberen te formuleren, maar kwam er niet helemaal uit. Ook het prachtige werk van John Foulds, die als vrijwilliger in Londen bleef, is eigenlijk totaal onbekend gebleven. Hij componeerde op een nog grotere schaal dan Britten en noemde zijn meesterwerk 'A World Requiem'. Niet een requiem voor de oorlog dus, zoals dat van Britten veertig jaar later, maar voor de wereld. Foulds noemde zijn werk 'A Cenotaph in Sound' - een herdenkingsmonument in geluid en voegt eraan toe: In Memory 1914-1918.

Belgische vlag
Ook Edward Elgar was een thuisblijver en vond dat hij met patriottische muziek de Britten een hart onder de riem kon steken. Zijn 'The Spirit of England' slaagt daarin het best. Hij componeerde ook een kleine ode met als titel 'Le drapeau belge'. Het is een gesproken tekst van de Belgische dichter Émile Cammaerts met een orkestrale begeleiding. De kleuren van de Belgische vlag worden er in opgehemeld:

Rouge pour le sang des soldats,
- Noir, jaune et rouge -
Noir pour les larmes des mères,
- Noir, jaune et rouge -
Et jaune pour la lumière
Et l'ardeur des prochains combats

Aan de overkant van het Kanaal waren componisten als Albert Roussel, Eugène Ysaye, Maurice Ravel, André Caplet en Jean Cras actief aan het front. Albéric Magnard, componist van vier geweldige maar vergeten symfonieën had misschien wel willen vechten, maar toen hij aan het begin van de oorlog bij de verdediging van zijn huis een Duitser neerschoot, werd zijn huis in brand gestoken en kwam hij in het vuur om.

Claude Debussy stak zijn gal over Duitsers niet onder stoelen of banken. Hij stierf aan het eind van de oorlog. Toen de Duitse componist Paul Hindemith met collega-soldaten het Strijkkwartet van Debussy speelde, hoorde hij van de dood van deze 'aartsvijand'. Hindemith schreef later dat hij toen voor het eerst begreep dat muziek in staat was om politieke fronten, de haat van een natie en de verschrikkingen van de oorlog te overbruggen.

Chauffeur
Maar het bekendste en meest tastbare muzikale gevolg van de Eerste Wereldoorlog is het fameuze Pianoconcert voor de linkerhand (1929) van Maurice Ravel. Ook nog eens een heus meesterwerk in de klassieke canon. Ravel was bij het uitbreken van de oorlog te oud (39) en bovendien te klein om bij de luchtmacht - zijn vurigste wens - te worden aangenomen. In plaats daarvan maakte hij zich nuttig als chauffeur aan het front bij Verdun. In 'Le tombeau de Couperin', een suite voor piano solo, vereeuwigde Ravel zes gesneuvelde vrienden. Zo is het laatste stuk opgedragen aan de echtgenoot van zijn favoriete pianiste Marguerite Long.

Het Concert voor de linkerhand schreef Ravel voor Paul Wittgenstein. De Oostenrijkse pianist debuteerde in 1913 en werd een jaar later voor militaire dienst opgeroepen. Tijdens een aanval op Oekraïne werd hij in zijn elleboog geschoten en gevangengenomen door de Russen. Als gevolg van zijn verwondingen moest zijn rechterarm geamputeerd worden. Hij herstelde in een krijgsgevangenkamp in het Siberische Omsk en besloot om zijn muzikale carrière met één arm voort te zetten.

Hij schreef diverse componisten aan, onder wie Ravel, met het verzoek werk voor hem te maken. Het leverde onder meer Prokofjevs Vierde pianoconcert op, dat Wittgenstein nooit speelde, omdat hij naar eigen zeggen de muziek niet begreep. Wittgenstein bracht ook veranderingen aan in de partituur van Ravel, waarop de componist in woede ontstak. De twee legden hun meningsverschil nooit meer bij. Ondanks dat is dit pianoconcert, samen met Brittens 'War Requiem' van veertig jaar later, hét meesterwerk van de Eerste Wereldoorlog.

Studeren met een metronoom doe je zo!

Hoe vaak krijg jij als muzikant niet de tip van je docent of dirigent om thuis met een metronoom te studeren? Best wel vaak, maar veel mensen weten niet goed hoe ze dat moeten aanpakken.. In deze blog daarom een aantal tips!

Waarom eigenlijk

Studeren met een metronoom dwingt je om ritmisch juist te gaan spelen, je maakt sneller vorderingen en het maakt het gemakkelijker om samen te spelen met anderen.

Moeilijk? Welnee!

Veel muzikanten vinden zo'n metronoom maar een lastig ding. Het lukt niet goed om in de maat te blijven, het gaat te snel.. Noem maar op. Tijd om te leren hoe je dat nou aanpakt!

Welke metronoom?

Je kunt kiezen voor een old-school metronoom, voordeel is dat je geen stroom of batterijen nodig hebt. Een elektrische metronoom is ook een optie, zo'n ding heb je al voor een eurootje of 20. Je kunt natuurlijk ook een metronoom-app downloaden op je tablet of telefoon. Geen enkele optie is de beste, kies vooral wat voor jou het handigst is.

Wat handige features kunnen zijn:
- een lampje (als je visueel bent ingesteld)
- een tap-functie als je geen exact tempo weet, maar het wel kan tikken
- maatsoortaanpassingen (dus dat de eerste tel van een 4-kwartsmaat steeds een accent krijgt) en onderverdelingen (bv een 6/8 maat)

En dan aan de slag!

stap 1
probeer de cadans van de metronoom binnen te krijgen, luister eerst een tijdje naar metronoom of tik of klap mee.

stap 2
start met een langzaam tempo en als je het tempo gaat opvoeren doe dat dan steeds met 4 tikken per minuut per keer. 

stap 3
ingewikkelde ritmes aanpakken:
- maak een onderverdeling (bv in achtstes tellen ipv in kwarten)
- klap het ritme eerst
- speel het ritme op 1 toonhoogte
- speel het ritme dan pas met de genoteerde melodie.

TOP-TIP
Probeer ook je toonladders met een metronoom te studeren. Dit werkt enorm goed voor je ritmische gevoel, maar ook voor je klankvorming!

Ten slotte

Als je niet gewend bent met een metronoom te studeren zal het wel even tegenvallen. Blijf rustig oefenen, bedenk je dat je niet de hele sessie met metronoom hoeft te spelen.

gemotiveerd aan de slag met je muziekstudie!

Doelen stellen: toe werken naar een concert of examen, of jezelf verbeteren op bepaalde onderdelen van je muziekspel.. 

Veel mensen stellen zich doelen, maar vinden het maar lastig om gericht te blijven werken aan die doelen.
Het is moeilijk om de doelen goed in kaart te brengen en het overzicht te houden, en daardoor verliezen muzikanten snel hun motivatie. Zonde natuurlijk! 

Juist hiervoor heb ik de Muziek Studie Planner ontwikkeld. Met de planner leg je maandelijks je doelen vast, en evalueer je ook maandelijks je vorderingen, om vervolgens weer nieuwe doelen te stellen, of je doelen bij te stellen. 
Op deze manier houd je alles inzichtelijk voor jezelf... Je kunt grote, maar ook kleine stapjes helder krijgen voor jezelf!

Na iedere studiesessie is het de bedoeling dat je kort een aantekening maakt voor jezelf over hoe die studiesessie verlopen is. Wat ging goed, wat is een aandachtspuntje voor de volgende keer? Probeer altijd zowel een positief als een negatief punt te vermelden.

In de planner vind je ook tips en tricks voor een goede oefensessie, en je kunt precies bijhouden welke toonladders je allemaal al goed beheerst.  Verder is er natuurlijk ruimte voor aantekeningen, zowel in woorden als in bladmuziek!

Iets voor jou, deze planner? De planner is verkrijgbaar voor slechts 7,49 euro, en je kunt hem bestellen via onderstaande knop! 


Stilte is de kracht van jouw improvisatie

Weet je wat ik echt ZOOOO irritant vind? Als iemand maar niet stopt met praten! Herken je dat? Dat je met iemand zit te praten of te bellen, en die blijft maar doorgaan? Ik kan daar zo gefrustreerd van raken, en bovendien komt meer dan de helft van wat die persoon me vertelt toch niet binnen, want ik ben allang afgedwaald. Ik heb in zo'n geval wel eens een leugentje om bestwil gebruikt door te zeggen dat ik weg moest of zo... 

Maarrrr... dit kun je vertalen naar jouw improvisatie. Die hoeft ook niet superlang te zijn. Het belangrijkste is dat je de aandacht vasthoudt! 

Vaak als we improviseren zijn we zó bezig met het vinden van de juiste noten, dat we helemaal vergeten dat er ook nog iemand naar ons luistert.

Muziek is een taal, waarmee je een verhaal kunt vertellen. En je kunt je woorden, .... pardon, je noten, meer impact geven door gebruik te maken van een geheim ingrediënt (niemand heeft het erover, daarom lijkt het alsof het een geheim is): ...... de STILTE........ Dáármee houd je de aandacht van je luisteraar vast. Het zijn de noten die NIET speelt, die de andere noten impact geven. Je solo's gaan ademen door stiltes te spelen. Echt waar. De ruimte die er vervolgens ontstaat kan ontzettend spannend zijn. Probeer het zelf maar eens met de onderstaande oefeningen.

Oefening 1 - Kies een eenvoudige toonladder om deze oefening mee te doen. Bijvoorbeeld een mineur toonladder. Speel vervolgens één of meer klanken als onderbreking van de stilte. (Het helpt wanneer je net als ik je ogen dicht doet). En ga - na de stilte - verder op de noot waar je gebleven was. Wanneer je deze oefening gedaan hebt, doe je 'm nóg een keer en speel je minimaal de helft minder noten. Word je bewust van de zalige ruimte die er ontstaat.

Oefening 2 - Doe hetzelfde als bij oefening 1, maar dit keer ga je niet verder op de klank (of toon) waar je vóór de stilte op bent geëindigd. Maar maak je juist een zo groot mogelijk contrast met datgene wat je eerder speelde. Speelde je eerst hoog? Dan speel je nu laag. Speelde je eerst veel noten, dan speel je er nu weinig. Speelde je eerst hard? Dan speel je nu juist zacht. Deze contrasterende frases wissel je af met de zalige stilte. Tegelijkertijd kom je uit je comfortzone (maak de contrasten extreem!) en durf ik te wedden dat jij op nieuwe ideeën komt. 

Succes en veel plezier!

De truc van Toots

Weet jij nog momenten waarop muziek jou diep raakte? Je voelde de muziek in je lichaam, en niemand hoefde jou te vertellen dat de muziek goed was. Die magische kracht heeft muziek. En die magie zit ‘m niet in de muziektheorie, of in de ladders, of in de juiste akkoordprogressies. De magie zit ‘m veelal in de klanknuance.

En dan bedoel ik naast de klank van jouw instrument, vooral de klank van één toon, of de wisselwerking van de tonen onderling. Wij zijn allemaal gevoelig voor deze klanknuances.

Mondharmonicaspeler Toots Thielemans vertelde eens in een interview dat hij jarenlang elke dag een improvisatie maakte van twintig minuten met uitsluitend één toon. Hij zei: “ik speel die toon net zolang, tot ik die toon wórd”.

Even de theorie: je kunt klanken hebben die fijn en ontspannen samenklinken, ze zijn consonant. Tonen die niet zo ontspannen samen klinken noemen we dissonant. Mensen die beginnen met improviseren starten vaak met het zoeken naar consonant.

Tonen of klanken die dissoneren wringen met elkaar, het lijkt alsof ze ruzie hebben. Voor een beginnende improvisator klinkt dit gauw als een ‘foute’ noot. Maar die dissonante klanken kunnen juist heel spannend zijn. En wanneer je een muzikaal verhaal vertelt is een beetje spanning op zijn tijd juist heel fijn. Als je wat verder bent met improviseren ga je deze klanken juist opzoeken..

“There are no wrong notes”, zei Miles Davis. Er zijn hooguit klanken waar jouw oren nog niet aan gewend zijn. Een klank waar je afwijzend op reageert is simpelweg een klank die je nog niet kent. Je gehoor ontwikkel je door juist die ongewone dingen vaker te doen, zodat ze meer 'in je systeem' komen.

Wanneer je als blazer improviseert, helpt het je enorm om te oefenen met piano of met een backingtrack. Jouw tonen krijgen dan een functie in een harmonische achtergrond en je oren wennen aan de klank. Met een begeleidingstrack erbij wordt het ineens een klankspelletje en daarmee een heel creatieve oefening. Ik raad mijn leerlingen daarom vaak aan met harmonische begeleiding te oefenen.

Ik heb een toffe oefening voor je om te werken aan je klankverbeelding en te wennen aan een nieuwe klank. Probeer echt te voelen wat er in je lichaam gebeurt tijdens de samenklanken.

Doe netals Toots, maak een improvisatie op 1 toon.  Laat tussen de tonen af en toe een stilte vallen. Overbrug de stiltes met je muzikale herinnering: herinner je de toon tijdens de stilte. Experimenteer met dynamiek, met hoe je noot begint of eindigt, met lange of juist korte klanken, met aanzet, met ritmiek. Juist wanneer je maar één toon gebruikt, moet je je creatieve vermogen aanspreken.

Wil je verder? Meer oefeningen? Neem dan snel contact met me op om een coachingsessie in te plannen!

De kracht van de puls

Als je goed luistert, kun je je klank mooier maken. Maar hoe werkt dat met timing? Hoe kun je je timing verbeteren? Eigenlijk heel eenvoudig; door te voelen en te bewegen. Voelen, bewegen en timen horen namelijk bij elkaar. Hoe beter je in je vel zit, des te beter je timing zal zijn. Voel jij je vrij in je bewegingen? Dans jij in het rond alsof niemand je kan zien? De volgende oefening werkt goed om jezelf swingend te voelen, een goed begin om ook swingend te gaan spelen en improviseren.

Drie manieren van lopen

  1. Loop normaal, zoals je altijd loopt. Voel van binnenuit hoe je lichaam aanvoelt. Los, stijf? Hoe is je blik? Hoe is je adem? Onthoudt dit gevoel.
  2. Ga expres veel stijver dan normaal lopen. Houd je armen en benen stijf en je rug recht. Wat voel je? Wat gebeurt er met je passen? Hoe is het met je ademhaling? Met je gezichtsuitdrukking? Onthoud wat stijfheid met je lichaamsgevoel doet.
  3. Ga veel soepeler lopen dan normaal. Verende, grote passen, je armen slingeren los heen en weer, losse schouders. Voel van binnenuit hoe lekker dit voelt. Probeer dit gevoel te onthouden, en toe te passen, wanneer je je instrument bespeelt.

Nu je jezelf energiek ontspannen voelt, kun je verder gaan met een volgende oefening: het ontwikkelen van een gevoel van puls.
Puls? Nou, puls is de regelmatige beat of groove in muziek, de tel zeg maar. Ritme daarentegen is onregelmatig. In de meeste muziek worden puls en ritme gecombineerd. Veel mensen denken onterecht dat ze pas swingen wanneer ze een ingewikkeld ritme spelen. Maar hee, je kunt al swingen wanneer je alleen de puls speelt. En weet je wanneer je pas echt swingt? Als je de puls voelt!

Je kunt elke puls even belangrijk maken, maar in de muziek hebben verschillende pulsen binnen een maat elk een ander karakter. Zo voelt de puls op de eerste tel van (bijvoorbeeld) een vierkwartsmaat zwaarder (als een rustpunt of baken) dan die op de tweede tel (die voelt lichter en actief). Elke puls in een groepje heeft een eigen, uniek karakter.

Zoek een eenvoudig liedje op en ga experimenteren met timing:
- speel expres wel op de puls
- speel dan expres niet op de puls (voel je die nog wel?)
- speel eens alleen ná de tel
- uiteindelijk speel je af en toe de puls, maar speel je er vooral omheen met allerlei zelfgekozen ritmes

Lastig? Dat kan ik me heel goed voorstellen. Ik help je graag verder in een privé coaching sessie!

Haal het kind in je naar boven!

Creativiteit kun je niet leren. Je bént namelijk al creatief. Creativiteit zit in je. Het komt er heel natuurlijk uit. Als het niet gehinderd wordt. “Ik ben niet creatief”, hoor ik regelmatig tijdens mijn lessen. Maar als creativiteit er niet uit komt, wordt het tegengehouden, of is het ooit gestopt door iets om iemand in de omgeving. Je creativiteit is dan eigenlijk al in de kiem gesmoord. En stiekem is dat bij heeeeeel veel volwassenen gebeurt, merk ik wel.

Tja, en dan moet je het kind in jezelf terug zien te halen. Kinderen zijn van nature heel spontaan, hebben een ontdekkende houding, experimenteren en proberen, zijn open en vol verwondering. Ze zijn enorm vindingrijk en creatief. En zitten daarmee op de ideale improvisatie golflengte. Hoe was jíj eigenlijk als kind? Observeer kinderen eens, kijk hoe ze bewegen, lachen, spelen en experimenteren.

Je kunt als volwassene je levenshouding fantasievoller en ontdekkender maken. Probeer het maar – als je zin hebt – met één of meer van de volgende oefeningen:

  1. Doorbreek je routines: verander je ‘vaste’ route. Eet iets wat je niet kent. Of doe eens iets wat je normaal met rechts doet, een hele dag met links (of andersom als je linkshandig bent).
  2. Experimenteer met ‘aandacht maakt mooi’. Kijk naar iets gewoons in je omgeving. Geef aandacht aan dat gewone. Kijk lang en met aandacht. Wat is er opvallend, grappig, interessant of leuk aan het gewone? Ervaar hoe het gewone in elkaar steekt. Onderzoek of je, door het gewone aandacht te geven, je het mooi kunt maken.
  3. Verwonder je. Maak een wandelingetje. Kijk net zolang om je heen tot je iets ziet dat je verwondert, wat je je heel mooi of bijzonder vindt. Sta stil. Laat je raken.
  4. Schakel je onbewuste in. Laat je benen bepalen welke richting je oploopt tijdens een wandelingetje (die was je toch al aan het maken).
  5. Maak je hoofd leeg. Bijvoorbeeld door een beetje voor je uit te staren en je tong te ontspannen (dat helpt!)
  6. Vergroot je eigenwijsheid: loop rond, kijk om je heen, benoem alles wat je ziet maar geef alles een andere naam. Of deze: zeg iets anders dan je doet (‘ik ga even zitten’, terwijl je opstaat).

Tja en nu denk jij: 'Ja Judith, dat is allemaal hartstikke leuk, maar daar heb ik nog geen noot mee geïmproviseerd. Maar je kunt deze oefeningen vertalen naar jouw instrument:

  1. Speel je altijd even hetzelfde riedeltje om op te warmen? Doe nu het tegenovergestelde.
  2. Maak een (lange) klank op je instrument. Geef de klank aandacht. Onderzoek of je die klank, door deze meer aandacht te geven, mooi kunt maken.
  3. Ga improviseren en verwonder je over de klank van je instrument net zoals je je eerder verwonderde tijdens je wandeling.
  4. Schakel je onbewuste in door tijdens een improvisatie je vingers en handen de beslissingen te laten nemen. Laat ze hun gang gaan. Doe niet je best om origineel te zijn. Wanneer je gewoon het eerste wat er in je opkomt speelt, is jouw improvisatie vanzelf helemaal origineel en uniek.
  5. Maak je hoofd leeg door zomaar wat voor je uit te doedelen.
  6. Vergroot je eigenwijsheid. Speel iets anders dan je zegt te gaan doen: ‘ik ga nu een hele luide, lage toon spelen’, terwijl je vervolgens allemaal zachte, hoge nootjes speelt.

Allemaal tips waarmee je zelf aan de slag kunt met improvisatie. Maar ik kan me goed voorstellen dat jij het nog eng, spannend of moeilijk vindt. En dat geeft niks! Wil je meer 1-op-1 hulp? Neem dan contact met me op, dan plannen we een coaching sessie in!


Niet uit het boekje

tsja... Improviseren leer je niet uit een boekje... 
Want dan ben je veel te veel bezig met het nadenken in akkoorden en toonladders en het verbinden van die verschillende zaken... Het wordt eigenlijk een soort puzzeltje, een oefening, en je bent helemaal niet meer bezig met luisteren naar wat je nou eigenlijk doet!


Improviseren gaat veel meer over op gehoor spelen! Hoe meer je op gehoor speelt, hoe beter dat je gehoor wordt. En, je wordt een véél betere improvisator. Het streven is dat je met dat gehoor melodieën en akkoordprogressies gaat horen. En dat je uiteindelijk lijnen gaat spelen die je in je in je hoofd hoort. Sommigen gaat het spelen op gehoor gemakkelijk af, ze vinden het gemakkelijk om te doen, doen het daardoor vaak, en worden er steeds beter in.

Wanneer je je liever achter bladmuziek verschuilt, ontwikkel je het spelen op gehoor niet, en wordt de stap om het te doen steeds groter. Terwijl je dit juist goed kunt trainen door het een essentieel deel van jouw oefenprogramma te maken.

Maar ja, als je nou wél het liefst achter je bladmuziek wegkruipt, hoe begin je dan in vredesnaam met improviseren?

Allereerst: doe je bladmuziek weg! Ook niet in de buurt om te kunnen spieken. Echt alle boeken en blaadjes en je lessenaar wegzetten bij dit onderdeel. En dan? Alles wat je kunt zingen, kun je ook leren spelen op je instrument. Je hoeft niet op zangles. Je hoeft namelijk niet te leren zingen als een zanger of zangeres. Maar wat jij kun hummen, neuriën, brommen of fluiten, kun je ook op je instrument spelen. Zo wordt jouw instrument een verlengstuk van je muzikale stem in je hoofd.

Ga aan de slag, probeer het! En luister vooral naar wat je doet, want zoals Duke Ellington zei: „If it SOUNDS good, then it IS good”

Handvaten

Dat klinkt natuurlijk veel makkelijker dan het in jouw beleving is! Daarom hier wat handvaten om aan de slag te gaan!

In jouw hoofd zit vast en zeker een heel audio-archief. Je muzikaal geheugen is gevuld met liedjes uit je jeugd, kerstliedjes, verjaardagsliedjes, klassiekers, hits van toen en nu, filmmuziek, tv-tunes, meer dan je denkt. Probeer maar eens een liedje uit je geheugen na te spelen. Zing, hum, neurie of doedel het eerst, en speel het vervolgens, stukje voor stukje, of noot voor noot, na. Je kunt het jezelf moeilijker of gemakkelijker maken op verschillende manieren. Hoe groter de afstand tussen de noten, hoe lastiger dit te horen is. Hoe sneller iets gespeeld wordt, hoe moeilijker.

Wanneer je het lastig vindt om een liedje uit je hoofd te spelen, begin dan eerst met één noot. De meest eenvoudige oefening is om een noot na te spelen die je zingt, of op een ander instrument (zoals piano) speelt, of die iemand anders voor jou speelt. Veel HAFA-muzikanten hebben dit in hun lessen wel al regelmatig gedaan.

Ben je juist toe aan een wat grotere uitdaging? Wil je verder komen? Speel dan eens een stukje van een solo na. Schrijf het niet op. Herhaal het tot het in je systeem gaat zitten, en ga dan pas verder. Wanneer je een deel van een solo op die manier hebt uitgezocht kun je stukjes solo nader bekijken. Neem een loopje (ook wel lick, of riff) en bekijk de context (zoals de akkoorden/toonsoort). Pas het loopje eens toe in een andere toonsoort.

Kies oefeningen die bij je niveau passen. Wanneer het je afschrikt om een solo uit te zoeken, dan ben je daar nog niet aan toe. Wanneer je een oefening ontspannen kunt doen, en het leuk vindt om te doen, zit je goed!

Er zijn veel handige programma’s en apps om muziek langzamer af te spelen, stukjes te herhalen of toonsoorten te veranderen. Deze programma’s zijn ideaal om mee op het gehoor te leren spelen. Ik zal hier een volgende keer meer over vertellen!

Wil je toch meer hulp? Boek dan een coachingsessie bij mij, dan help ik je persoonlijk verder.

Dit is de belangrijkste gedachte bij improviseren!

Veel mensen hebben zo aan het begin van het jaar de nodige goede voornemens. Zo ben ik de afgelopen week al een aantal muzikanten tegengekomen die dit jaar aan de slag willen met improvisatie. Maar improvisatie is voor veel mensen een grote stap. Waar moet je beginnen? En waar moet je op letten? Omdat ik die leeuwen en beren op de muzikale weg wel herken, wil ik jullie de komende weken meenemen in een blog-serie over improviseren!

Om maar meteen met de deur in huis te vallen: Iedereen kan leren improviseren. Ook jij. Met wat je nú kunt op je instrument, kun je al leren improviseren. Je maakt het jezelf exact zo moeilijk als je op dit moment aankunt. En niet moeilijker. Bij improviseren gaat het om vertrouwen hebben en je intuïtie durven volgen. Het gaat eigenlijk om durven en doen...

En dat laatste zinnetje van de vorige alinea: dat was ook het motto van Wubbo Ockels, de bekende astronaut. En dit motto bracht hem tot de maan en terug. Een succesvol motto dus, dat jou ook een heel stuk verder kan helpen als je wilt leren improviseren.

Er zullen altijd mensen zijn die beter zijn dan jij: jonger, getalenteerder, sneller van begrip. Maar dat wil niet zeggen dat jij niet kan leren improviseren. Als je het wilt, dan lukt het je! Je hoeft niet een bepaald niveau of diploma te hebben om te leren improviseren.  
Wat je dan wel nodig hebt? Wilskracht, een open mind en vooral ook open oren!

Eigenlijk moet je improviseren gaan leren zoals een kind leert praten. Niet uit een boek, maar door het te proberen. Zo vaak als het maar kan. En ook door samen te spelen met anderen. Of die nou verder dan jou zijn of niet. Leer vooral door te proberen en fouten te maken, en omarm je fouten. Wees ruimhartig voor jezelf en gun jezelf de tijd. Je hoeft heus niet eerst alle regeltjes te leren voor je kunt starten met improviseren. Sterker nog, als je alle regeltjes kent kun je jezelf soms juist geremd voelen. Door goed te luisteren en veel te proberen kom je al een heel eind met improviseren.

Krijg je een solo, of vraagt iemand je om eens iets te improviseren? Denk dan aan Wubbo Ockels: Het gaat om durven en doen!
Zo maak je meters en doe je ervaring op. Zo leer je om verder te komen en jezelf te ontwikkelen!

Ik kan me voorstellen dat dit allemaal wat zweverig klinkt, en je misschien toch wat concretere handvaten wilt.. Blijf dan de komende weken vooral mijn blog volgen, want daarin ga je zeker weten vinden wat je zoekt! Niet wachten op de volgende blog, maar meteen aan de slag?
Neem dan snel contact met me op om een coachingsessie in te plannen!

Omkijken en vooruitzien

Tja, en toen was het alweer januari 2022! Het is ongelooflijk dat er alweer een jaar voorbij is.

En wat was het, wederom, een raar jaar. We begonnen in lockdown. Maandenlang lag het muzikale leven zo goed als stil. Gelukkig kon er online een hoop gedaan worden en werden er veel samenspeelvideo's opgenomen.

Na maanden thuis zitten mochten we vlak voor de zomer weer echt gaan repeteren. Wat was iedereen blij! De eerste noten samen waren voor veel mensen een enorme opluchting.

En over blij gesproken: wat een fan-tas-tisch gevoel was het om in het laatste weekend van september zelfs drie concerten te dirigeren! Ik werd er emotioneel van..

Helaas was Corona ons toch weer te snel af en waren we in december weer bijna terug bij af. In de avonden mocht niet meer gerepeteerd of lesgegeven worden.

De meeste activiteiten konden gelukkig verplaatst worden, zodat er in ieder geval wel nog live gemusiceerd kan worden... Maar helaas, het werd nog erger: er werd een lockdown afgekondigd, waardoor repeteren en lessen onmogelijk werden. En dat is de situatie waar we nu nog steeds in zitten.

En toch kijk ik met een redelijk goed gevoel terug op het afgelopen jaar. NIet alles kon of ging zoals ik het graag had gewild, maar ik kan vol overtuiging zeggen dat ik me voor de volle 100% heb ingezet om de muziek levend te houden. En in de meeste gevallen is dat ook nog eens best wel goed gelukt.

Natuurlijk hoop ik van harte dat 2022 ons meer muzikale mogelijkheden zal gaan bieden! Mijn voornemen is in ieder geval om ook in het nieuwe jaar alles te geven om de muziek levend te houden!

Hoe ik dat ga doen? In ieder geval door open-minded te zijn en in te spelen op de situatie.

Ik wens jullie allemaal een hele gezellige jaarwisseling en een ongelooflijk mooi en vooral gezond 2022! 

Enne, helpen jullie mee de muziek levend te houden?!

Muzikale groet,
Judith