Blessures bij het musiceren

Muziek maak je niet alleen met je instrument, maar vooral ook met je lichaam. Voor zangers en dirigenten geldt zelfs: het lichaam is hun énige instrument. Om ontspannen te kunnen musiceren is een goede lichaamsbeheersing dus essentieel. Een verkeerde houding of techniek kan tot allerlei klachten leiden, zoals pijn en ontstekingen aan spieren, pezen en gewrichten of problemen met de ademhaling of stembanden.
Pijn, krachtverlies en stijfheid beïnvloeden de muzikale prestaties. Door een stijve nek of een pijnlijke schouder ga je anders bewegen. Zo raken de spieren uit balans. Ook kan pijn je ademhaling, concentratievermogen, slaappatroon en stemming negatief beïnvloeden. Je dreigt dan in een vicieuze cirkel te belanden, waardoor je niet meer optimaal kunt functioneren.

Een goede lichaamsbeheersing is van levensbelang voor en musicus, maar ook voor een amateurmuzikant die (vele) uren per week studeert.

Je kunt hiervoor naar een Mensendieck therapeut gaan die je leert om je lichaam beter te beheersen, maar ook de Alexander techniek wordt veel gebruikt.

Ik zal uitleggen wat het verschil is tussen die twee:

Bij Mensendieck draait het erom dat veel klachten kunnen worden behandeld of liever nog voorkomen met behulp  van een Mensendieck therapeut.  . De oefentherapeut maakt patienten bewust van hun houding en manier van spelen in relatie tot de klachten die ze hebben, maar ook van de reactie van het lichaam op pijn, (over)belasting en spanningen.
Samen gaan patient en therapeut op zoek naar de oorzaak van de klachten. Onder begeleiding van de therapeut leert een musicus zo een gezondere houding en manier van spelen. Zo leer je verkeerde (speel)gewoontes herkennen en doorbreken, wat uiteraard beter is voor jou en je lichaam, maar ook voor je muziek!

De Alexander Techniek leert musici hoe ze efficienter kunnen omgaan met hun bewegingsmechanisme.
Ook wordt deze gebruikt om klachten te voorkomen en verhelpen, podiumangst te verminderen en beter te presteren!

Omdat musici veel van zichzelf in de muziek leggen, wordt er niet alleen gekeken naar enkel fysieke factoren. Ook wordt je bewuster van dingen als: Hoe ga ik om met druk? Wat denk ik precies voor dat moeilijke loopje? Door o.a. antwoord te geven op deze vragen, raak je geoefend in het opsporen van overbodige mechanismen en gedachten die de muziek en de uitvoering ervan hinderen.

Alexander Techniek biedt je de mogelijkheid om belemmerende en vaak hinderlijke mechanismen mentaal te leren stoppen, zodat de muziek vollediger tot zijn recht kan komen. Door het benaderen van je lichaam en geest als een eenheid en het zuiver focussen van je gedachten, ben je beter in staat om geco?rdineerd te handelen.

Aan veel conservatoria is Alexander Techniek tegenwoordig een vast onderdeel van het curriculum. Musici en conservatoriumstudenten staan vaak onder grote druk om zo goed mogelijk te presteren. Denk bijvoorbeeld aan optredens, voorspeelklassen, examenstress, het samenspel met collega-musici en je (onberispelijke) persoonlijke prestatie. Je wilt niet verstek laten gaan omdat je bijvoorbeeld last hebt van je pols!
Bovendien bestaat dan de kans dat je plek wordt ingenomen door een andere kandidaat. Veel musici trekken vaak pas laat aan de bel als er iets mis is. Dit is jammer, want hoe eerder je een klacht signaleert hoe beter je hem in de regel kan verhelpen.

Ikzelf heb gelukkig geen klachten, maar wil me toch verder gaan verdiepen in Mensendieck en de Alexander techniek. Voor mezelf, maar ook om mijn leerlingen en orkestleden daarmee te kunnen helpen!

Tablets in het orkest

Zoals de meesten van jullie weten, speel ik al geruime tijd vanaf een tablet. In mijn geval is dat een iPad.
Ik ben aan het overwegen om ook te gaan dirigeren van een iPad (dat zou dan wel een iPad Pro moeten worden), maar iets houdt me tegen…
Nu ik wat meer tijd heb in deze weken van vakantie, had ik bedacht dat ik eens zou gaan kijken of er überhaupt al dirigenten zijn die werken vanaf een tablet.
Ik kwam uit bij dit artikel.
Al snel na de introductie van tablets werd er in de klassieke muziekwereld geëxperimenteerd met digitale orkestpartituren en -partijen.
Er werden pogingen gedaan om papieren partituren en partijen te vervangen door tablets, dat leidde eigenlijk niet echt tot een ‘digitale’ muziekpraktijk.

Eén van de eerste orkesten die met tablets experimenteerden was het Brussels Philharmonisch Orkest. Samen met Samsung en de software van Neoscores werd de Bolero compleet vanaf tablets gespeeld én gedirigeerd.
Het experiment leverde weinig problemen op, maar wat daarbij meetelde was waarschijnlijk wel dat de musici het werk van haver tot gort kenden en er weinig aantekeningen bij hoefden te maken.
Praktische bezwaren waren er wel: men struikelde over de kabels!

Toch worden er inmiddels steeds meer tablets gebruikt in de muziekwereld. Zoveel is inmiddels wel zeker.
Niet als geheel orkest, maar wel als solist, als muziekdocent of in kleinere ensembles.
In pop en jazz worden tablets veel en veel meer gebruikt, zo is een iRealBook met handige transponeeropties voor een jazzmuzikant bijna niet meer weg te denken.

In de klassieke muziek vindt men de risico’s tijdens uitvoeringen nog te groot. Risico’s? Ja, bijvoorbeeld vastlopende schermen, leeglopende batterijen , mislukte pageturns enzovoort… Deze risico’s maken dat een tablet nog niet echt een topper is in de muziekwereld.

Maar, het probleem van kabels en de problemen van de tablets zelf vormen niet de grootste uitdaging. Nee, die ligt in het digitaliseren en beschikbaar maken van de bladmuziek.
Daar ligt ook een probleem tussen orkesten en uitgeverijen, denk alleen maar eens aan het auteursrecht en andere juridische aspecten!

Deskundigen zijn het erover eens, dat de overstap van papier naar beeldscherm alleen kan plaatsvinden als die digitale vervanger ook een zekere meerwaarde biedt. Bladmuziek overzetten naar PDF is daarbij niet voldoende.
Inmiddels wordt er achter de schermen hard gewerkt aan een digitaal model, dat voor alle spelers op het orkesttoneel acceptabel is. Hierbij wordt onder andere gekeken naar grotere schermen (de iPad Pro is hier een goed voorbeeld van). Softwarebedrijf Tido is inmiddels druk bezig met een toepassing waarin je bladmuziek ook kunt scalen als je de tablet omdraait van landscape naar portrait en andersom.
Daarnaast werkt Tido aan een model waarin je makkelijk aantekeningen kunt aanbrengen in de partijen met een stylus en je makkelijk kunt inzoomen op fragmenten en navigeren door de partituur of partijen. Ook het converteren van bladmuziek in bestaand PDF formaat naar een meer interactief formaat moet in de toekomst makkelijker worden.

Ik denk dat we nog even geduld moeten hebben voor orkesten echt volledig ‘digitaal gaan’, maar uiteindelijk verwacht ik zeker dat het ervan zal gaan komen. Maar daarvoor moet niet alleen de techniek verbeteren! Ik wacht dus nog even met mijn omschakeling van analoog naar digitaal als dirigent!